Bu nedenle, iklim krizinin etkileriyle birlikte zoonotik hastalıkların kontrolü ve önlenmesi hem insan sağlığı hem de hayvan sağlığı için kritik bir öneme sahip insan sağlığını korumak ve çevre sağlığını gözetmek için Tek Sağlık yaklaşımını uygulamak gerekiyor. “Tek sağlık” yaklaşımı; insan sağlığı, hayvan sağlığı ve çevre sağlığının birbiriyle bağlantılı olduğunu ve iklim değişikliğinin her üçünü de etkilediğini vurguluyor. 

Disiplinlerarası yaklaşım olan Tek Sağlık

İklim değişikliği, gıda güvenliği, hayvanlardan insanlara bulaşan hastalıklar ve çevreye yönelik diğer sağlık risklerini konu alan Tek Sağlık yaklaşımı insan, hayvan ve paylaşılan ortak yaşam alanlarının sağlığını yakından ilgilendiriyor. Yaşanılabilir bir dünya için insanlar, hastalığa neden olan organizmalara ve iklim değişikliğine dikkat edilmesi gerekiyor. İklim değişikliği nedeniyle; yükselen deniz seviyeleri, eriyen buzullar, aşırı hava olayları, sıcaklık dalgaları, kuraklık ve orman yangınları meydana geliyor. Meydana gelen bu olayların çevre koşullarına etki eden değişimi, hayvanlardan insanlara hastalık bulaşmasına neden oluyor. Öyle ki, iklim değişikliğinin 2030-2050 yılları arasında her yıl 250 bin ölüme neden olacağı tahmin ediliyorken, bu ölümlerin 144 bininin virüs kaynaklı ishal ve sıtmadan, 95 bininin de çocuklarda yetersiz beslenmeden kaynaklı olacağı öngörülüyor.

Hayvan ticareti ve kaçakçılığı önlenmeli

Yaban hayatı ticareti ve kaçakçılığı, dünyanın dördüncü büyük yasadışı pazarı olarak adlandırılıyor. Bulundukları kötü koşullar yüzünden mikrop (patojen) kapan hayvanlar, satış sonrasında götürüldükleri bölgelere hastalık yayıyor.

Kocaeli Üniversitesi’nden Prof. Dr. Çiğdem Çağlayan, İstanbul Üniversitesi’nden Prof. Dr. Doğanay Tolunay,  Halk Sağlığı Uzmanları Derneği’nden (HASUDER) Doç. Dr. Hediye  Aslı Davas Erdemli, Bahçeşehir Üniversitesi’nden Dr. Öğr. Üyesi  Melike Yavuz’un, Doğal Hayatı Koruma Vakfı’ndan (WWF-Turkey)’den Ahmet Emre Kütükçü’nün ve HEAL-Sağlık ve Çevre Birliği’nden Funda Gacal’ın birlikte yaptığı Tek Sağlık Bakış Açısıyla İklim Değişikliği ve Covid-19 Pandemisi adlı araştırmada, hayvan ticareti ve kaçakçılığı, Batı Nil Virüsü gibi daha önce Kuzey Yarımküre’de görülmeyen virüs çeşitlerinin ve salgın hastalıklarının yayılmasına yol açıyor.  Çalışmada, yaban hayatı ticaretinin böylesi yoğun ve kontrolsüz yapıldığı bir coğrafyada COVID-19 virüsünün ortaya çıkmasının da tesadüf olmadığını belirtiyor.

Biyolojik çeşitliliğin kaybı

 İklim değişikliği, habitatların yok olması, ekosistemlerin bozulması ve türlerin yok olma riskiyle sonuçlanıyor. Bünyesinde çeşitli mikropları bulunduran hayvan türlerinden birinin yok edilmesi, diğer türlerin çoğalmasını sağlayarak, doğal popülasyonlarını artırıyor. Bu durum hastalıkların yayılmasına neden oluyor. Bu yüzden hayvan popülasyonları içerisinde bulunan dengeye zarar vermek doğal olarak insanlara da zarar veriyor. 

Ayrıca, biyolojik çeşitliliğin azalması, gıda güvenliği ve beslenme kaynaklarının azalması (tarımsal gıdalar, deniz ürünleri vb.) gibi sorunlara da yol açabiliyor. 

Sağlık sektöründen öneriler

HEAL-Sağlık ve Çevre Birliği, Halk Sağlığı Uzmanları Derneği (HASUDER) ve Kocaeli Üniversitesi ortaklığında Türk sağlık sektörünün iklim ve çevre politikalarına katılımını güçlendirmek için yapılan proje tamamlandı.

Yapılan araştırmada Tek Sağlık yaklaşımı kapsamında, hayvan ticaretinin yapılmasına izin verilmemesi, Sağlık Etki Değerlendirmesi (SED) yöntemi hayata geçirilmesi, madencilik gibi ekosistemleri bölen sektörlere yönelik kamu harcamaları kaldırılması ve alternatif istihdam alanları yaratılması önerileri yer alıyor.